Cukier w moczu – o czym może świadczyć glukozuria?

Cukromocz (glukozuria) najczęściej świadczy o cukrzycy. Warto jednak zaznaczyć, że podwyższony poziom cukru w moczu nie zawsze jest spowodowany przez tę chorobę. Glukoza w moczu może występować również z innych przyczyn, takich jak nadmierny stres, infekcje intymne czy nawet spożycie dużej ilości węglowodanów w krótkim czasie. Poznaj szczegóły na temat przyczyn obecności cukru w moczu.

Spis treści:

1. Co oznacza cukier w moczu (cukromocz, glukozuria)?
2. Najczęstsze przyczyny cukru w moczu
3. Badanie glukozy w moczu – wskazania
4. Stężenie glukozy w moczu – norma
5. Cukier w moczu w ciąży – czy jest się czym martwić?
6. Cukier w moczu – podsumowanie

Obecność cukru w moczu określa się pojęciami: cukromocz, glukozuria lub glikozuria. Wyróżnia się dwa rodzaje glukozurii:

• pochodzenia cewkowego – w moczu obecna jest glukoza, ale jednocześnie poziom cukru we krwi jest prawidłowy [4];

• pochodzenia cukrzycowego – w moczu obecna jest glukoza, a jej poziom we krwi przekracza tzw. próg nerkowy (180 mg/dl) [2].

Glukozuria najczęściej występuje w przypadku niewyrównanej cukrzycy, której towarzyszy stężenie glukozy we krwi powyżej 180 mg/dl [2]. Jednak zaburzenia gospodarki węglowodanowej i nieprawidłowe wydzielanie insuliny nie są jedyną przyczyną cukromoczu. Do innych należą:

• glukozuria nerkowa – upośledzenie zwrotnego wchłaniania glukozy w cewce bliższej, co prowadzi do wydalania cukru z moczem przy prawidłowym poziomie glukozy we krwi;
• zespół Fanconiego – zaburzenie czynności cewek i kanalików nerkowych, które prowadzi nie tylko do utraty glukozy, ale też innych składników odżywczych, takich jak aminokwasy, fosforany, magnez, wapń, potas;
• przewlekłe śródmiąższowe zapalenie nerek;
• ciąża;
• infekcje;
• nadmierny stres;
• przyjmowanie leków (np. sterydów, niektórych antybiotyków, leków hormonalnych zawierających estrogeny);
• stosowanie leków przeciwcukrzycowych nowej generacji (inhibitory SGLT-2, flozyny), które działają poprzez zwiększenie wydalania glukozy z moczem [1, 2, 3, 4].

Przyczyną obecności glukozy w moczu mogą być też błędy popełnione podczas pobierania próbki do badania. Mocz powinien pochodzić z porannej mikcji. Należy pobierać go na czczo, do specjalnego, sterylnego pojemnika. Okolice cewki moczowej powinny zostać wcześniej dokładnie umyte. W przypadku podejrzenia zafałszowanego wyniku należy wykonać badanie ponownie.

Badanie ogólne moczu należy wykonywać regularnie w ramach badań profilaktycznych, najlepiej raz w roku. W ramach tego badania określa się m.in. obecność glukozy w moczu.
Badanie glukozy w moczu wykonuje się również w celu monitorowania powikłań cukrzycowych u osób z już zdiagnozowaną cukrzycą typu 1 lub typu 2. U osób tych może rozwinąć się nefropatia cukrzycowa – choroba nerek, której jednym z objawów jest cukromocz [1, 3]. Wskazaniem do badania jest również podejrzenie chorób o podłożu hormonalnym (np. zespół Cushinga), chorób nerek czy też zakażeń dróg moczowych.

Normą jest brak glukozy w moczu lub jej niskie stężenie. Zwykle przyjmuje się, że wartość ta powinna wynosić mniej niż 15 mg/dl [6]. Jeśli badanie moczu wykaże obecność tego cukru przekraczającą wskazaną wartość, wynik ten świadczy o nieprawidłowościach zachodzących w organizmie, ciąży lub błędach popełnionych podczas przygotowania do badania. W większości przypadków konieczna jest dalsza diagnostyka lub powtórzenie badania moczu.

W ogólnym badaniu moczu określa się tzw. półilościowe stężenie glukozy. Oznacza to, że nie podaje się konkretnych wartości, a jedynie określa się niski, umiarkowany lub wysoki poziom glukozy w moczu. W niektórych przypadkach lekarz może zlecić dodatkowo ilościowe oznaczenie glukozy w moczu – wówczas do laboratorium trzeba dostarczyć mocz pochodzący z dobowej zbiórki.

Niewielka glukozuria w ciąży jest stanem fizjologicznym i nie powinna być powodem do niepokoju [5]. Dzieje się tak w wyniku zwiększonego przesączania glukozy w kłębuszkach wskutek wzrostu GFR (wskaźnika filtracji kłębuszkowej). Należy jednak zaznaczyć, że cukier w moczu nie jest wykrywany u wszystkich ciężarnych. Glukozurię obserwuje się u około 5–15% kobiet w ciąży [5]. Jeśli jednak stężenie glukozy w moczu rośnie lub utrzymuje się na wysokim poziomie przez dłuższy czas, konieczna może okazać się dokładniejsza diagnostyka w kierunku cukrzycy ciążowej, stanu zapalnego dróg moczowych, zatrucia ciążowego czy choroby nerek.

Cukromocz, czyli obecność glukozy w próbce moczu, to stan, który może wynikać z różnych przyczyn. Najczęstszą z nich jest wysoka hiperglikemia, przekraczająca tzw. próg nerkowy, czyli 180 mg/dl. Do innych przyczyn glukozurii należą: schorzenia nerek, infekcje dróg moczowych, przyjmowanie niektórych leków, a także przewlekły stres. W przypadku stwierdzenia obecności glukozy w moczu konieczna jest dalsza diagnostyka, aby ustalić przyczynę i wdrożyć odpowiednie leczenie. Profilaktyczne badania poziomu glukozy we krwi, samokontrola glikemii oraz podjęcie odpowiedniego leczenia cukrzycy to najlepsze kroki, jakie można podjąć, aby zapobiec epizodom hiperglikemii, a co za tym idzie – przenikaniu glukozy do moczu.

Bibliografia:

1. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2024 Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego https://www.ptdiab.pl/zalecenia-ptd/zalecania-aktywni-czlonkowie-2024 
2. Szymańska-Garbacz E., Czupryniak L. (2015), Praktyka kliniczna – diabetologia: problemy w leczeniu cukrzycy – cz. 13: czy glukozuria zawsze musi oznaczać patologię?, Medycyna Praktyczna, nr 6. https://diabetologia.mp.pl/przypadki/ciekawe_przypadki/121790,czy-glukozuria-zawsze-musi-oznaczac-patologie
3. Zalecenia Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego (2001). Badania stężenia glukozy we krwi w cukrzycy. Diabetologia Praktyczna, 2, 321-324. https://core.ac.uk/download/pdf/268454015.pdf 
4. Wiercińska M. (2022) Glukozuria (glukoza w moczu) nerkowa: przyczyny, objawy, leczenie. Medycyna praktyczna. https://www.mp.pl/pacjent/nefrologia/choroby/chorobyudoroslych/51933,glukozuria-nerkowa
5. Lichodziejewska-Niemierko M., Kicińska A., Rutkowski B. (2009). Wpływ ciąży na funkcję i strukturę nerek. In Renal Disease and Transplantation Forum (Vol. 2, No. 4, pp. 250-253). https://journals.viamedica.pl/renal_disease_and_transplant/article/viewFile/10419/8889 
6. https://www.synevo.pl/glukoza-w-moczu/

Redakcja: Agencja Musqo

© 2025 Abbott ADC-124465 v1.0