Pierwsza pomoc przy cukrzycy - jak pomóc cukrzykowi doświadczającemu hipo- lub hiperglikemii?

Cukrzyca jest przewlekłą, często występującą chorobą metaboliczną. Można ją kontrolować, jednak zdarza się, że poziom glukozy we krwi diabetyka ulega drastycznemu wzrostowi lub spadkowi, a to stanowi poważne zagrożenie dla jego zdrowia i życia. W takich sytuacjach nieoceniona jest pomoc osób z otoczenia. Dowiedz się więc, na czym polega pierwsza pomoc przy cukrzycy i dlaczego warto znać jej zasady!

Spis treści:

1. Pierwsza pomoc w cukrzycy - dlaczego jest bardzo ważna?
2. Hiperglikemia i hipoglikemia - jak rozpoznać te stany?
3. Objawy wysokiego cukru (hiperglikemii)
4. Objawy niskiego cukru (hipoglikemii)
5. Zasady pierwszej pomocy w przypadku hiperglikemii
6. Zasady pierwszej pomocy przy hipoglikemii
7. Pierwsza pomoc przy cukrzycy - podsumowanie

Osoba chora na cukrzycę musi kontrolować poziom cukru we krwi, który – ze względu na niedostateczną ilość insuliny endogennej – bez odpowiedniego leczenia przekracza określone normy. Zbyt wysokie stężenie glukozy stanowi zagrożenie dla zdrowia diabetyka, ale również jego spadek jest niebezpieczny. W przypadku nagłych, niebezpiecznych stanów towarzyszących cukrzycy pierwsza pomoc może uratować życie chorego. Warto więc znać jej podstawowe zasady, zwłaszcza mając w rodzinie osobę z cukrzycą.

Warto też pamiętać, że osoba doznająca hipoglikemii może sprawiać wrażenie osoby pod wpływem alkoholu – mając wiedzę na temat tej choroby i sposobu postępowania, można pomóc przypadkowej osobie. Udzielenie pomocy osobie poszkodowanej jest obowiązkiem każdego. Znajomość niepokojących objawów i metod pierwszej pomocy bywa więc bezcenna.

Znajomość typowych objawów hiperglikemii i hipoglikemii pozwala szybko zidentyfikować problem oraz udzielić niezbędnej pomocy osobie z cukrzycą, jeśli jej stan nagle ulegnie pogorszeniu. Poniżej przedstawiamy najczęstsze symptomy towarzyszące nagłemu wzrostowi lub spadkowi stężenia glukozy we krwi.

Warto również wiedzieć, że osoby chorujące na cukrzycę często noszą specjalne bransoletki lub zawieszki na szyi. Dobrze jest więc zwracać na nie uwagę, gdy ktoś w naszym towarzystwie poczuje się gorzej. Dzięki temu, jako osoby udzielające pomocy, możemy odpowiednio zareagować i skutecznie wesprzeć potrzebującego.

Hiperglikemia polega na podwyższeniu poziomu cukru we krwi (przecukrzeniu). Do stanu takiego dochodzi najczęściej u osób nieleczonych lub źle leczonych. Objawami hiperglikemii są m.in.:

• kwaśny, acetonowy zapach z ust;
• osłabienie i senność;
• suchość w ustach;
• odwodnienie;
• niewyraźne widzenie;
• bóle głowy;
• zaburzenia koncentracji;
• nudności;
• wymioty;
• szybki oddech;
• utrata przytomności,
• śpiączka,
• wielomocz;
• wzmożone pragnienie [1, 2, 3, 4].

Hipoglikemia, inaczej niedocukrzenie, zdarza się zwłaszcza cukrzykom leczonym insuliną, którzy przyjęli nieodpowiednią dawkę lub nie dostosowali jej do posiłku i aktywności fizycznej. Objawy zbyt niskiego poziomu glikemii mogą być następujące:

• osłabienie;
• senność;
• niepokój;
• zawroty głowy;
• splątanie, dekoncentracja;
• zaburzenia koordynacji ruchowej;
• drżenie mięśni;
• szybkie bicie serca;
• potliwość;
• zaburzenia świadomości;
• śpiączka [1, 2, 3, 4].

Zasady udzielania pierwszej pomocy w przypadku objawów silnego epizodu hiperglikemii u osoby z cukrzycą obejmują następujące kroki:

1. W przypadku osoby przytomnej, jeśli to możliwe, należy dokonać pomiaru poziomu glukozy oraz pomóc jej w podaniu odpowiedniej dawki insuliny (jeśli chory stosuje insulinoterapię). Gdy diabetyk nie ma dostępu do insuliny, należy natychmiast wezwać pogotowie. Ważne jest także uzupełnienie płynów – jednym z objawów hiperglikemii jest bowiem odwodnienie.
2. W przypadku utraty przytomności przez diabetyka należy sprawdzić oddech. Jeśli jest niewyczuwalny, trzeba bezzwłocznie rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową oraz wezwać pogotowie ratunkowe. 30 uciśnięć klatki piersiowej i 2 wdechy wykonuje się do momentu odzyskania czynności życiowych lub do przyjazdu karetki.
3. Jeśli nieprzytomny diabetyk oddycha, należy ułożyć go w pozycji bezpiecznej (na lewym boku) i – jeśli to możliwe – okryć kocem. Jedynie osoby zorientowane w przebiegu leczenia chorego oraz w obliczaniu dawek insuliny mogą, na podstawie pomiaru glikemii, podać mu dawkę korekcyjną insuliny. W innym wypadku należy bezwzględnie poczekać na specjalistyczną pomoc. Przez cały czas należy monitorować funkcje życiowe chorego [4].

W przypadku hipoglikemii, gdy poziom glukozy we krwi jest zbyt niski, zasady udzielania pomocy osobie z cukrzycą wyglądają następująco:

1. U osoby przytomnej zaleca się spożycie 15 g glukozy (w przypadku jej braku – innych węglowodanów prostych) i kontrolę glikemii po 15 minutach. W przypadku utrzymującej się hipoglikemii zaleca się ponowne spożycie 15 g glukozy/węglowodanów prostych i kontrolę glikemii po 15 minutach. [3, 5]
2. Osobie nieprzytomnej nie wolno wkładać niczego do ust. Jeśli straci ona świadomość, należy ułożyć ją w pozycji bezpiecznej i wezwać pogotowie. W sytuacji ciężkiej hipoglikemii, gdy dostępny jest glukagon (w postaci ampułkostrzykawki lub preparatu donosowego) i osoba udzielająca pomocy została przeszkolona w jego użyciu, należy go podać zgodnie z instrukcją producenta.
3. Do czasu przyjazdu karetki należy monitorować oddech i w razie potrzeby rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową [3, 4].

Zarówno hiperglikemia (wysoki poziom cukru), jak i hipoglikemia (niski poziom cukru) mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia i życia osoby z cukrzycą. W przypadku nagłego pogorszenia stanu chorego kluczową rolę odgrywa szybka i właściwa pierwsza pomoc. Z tego względu warto, aby osoby z otoczenia pacjenta wiedziały, co należy zrobić, gdy osoba z cukrzycą nagle poczuje się źle i nie będzie w stanie samodzielnie zadbać o wyregulowanie poziomu glukozy we krwi.

Hiperglikemia objawia się m.in. osłabieniem, sennością i kwaśnym zapachem z ust, natomiast hipoglikemia – drżeniem mięśni, zawrotami głowy oraz potliwością. W przypadku hiperglikemii istotne jest podanie insuliny (jeśli jest dostępna i chory stosuje insulinoterapię) lub wezwanie pogotowia, a przy hipoglikemii – jak najszybsze dostarczenie źródła glukozy. W obu przypadkach, jeśli osoba z cukrzycą traci przytomność, konieczne jest natychmiastowe działanie oraz wezwanie pomocy medycznej.

Bibliografia:

1. Katra B.: Cukrzyca typu 1. https://www.mp.pl/cukrzyca/cukrzyca/typ1/65948,cukrzyca-typu-1

2. Małecki M.T.: Otyłość – insulinooporność – cukrzyca typu 2. https://www.kardiologia-eksperymentalna.pl/pub_pliki/_plk3_1_Otyoinuslinoopornocukrzycatyp2.pdf

3. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2026. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego.

4. https://www.kpr.med.pl/artykul/44,cukrzyca

5. Current Topics in Diabetes 2026 | Curr Top Diabetes, 2026; 6 (1) 74

Redakcja: Agencja Musqo

© 2026 Abbott ADC-128077 v1.0