Slaap en diabetes

Voor ongeveer de helft van de mensen met diabetes type 2 is een goede nachtrust geen vanzelfsprekendheid.1 In deze module bekijken we hoe dat komt en krijgt u praktische tips om uw slaaphygiëne te verbeteren. 

 

Schatting van de benodigde tijd: 20 minuten

 

Slapende man in bed binnen een ronde afbeelding op een gele achtergrond. Slapende man in bed binnen een ronde afbeelding op een gele achtergrond. Slapende man in bed binnen een ronde afbeelding op een gele achtergrond.
Slapende man in bed binnen een ronde afbeelding op een gele achtergrond.

Hoe diabetes uw slaap kan beïnvloeden

 

Mensen met diabetes moeten aan zoveel dingen denken, dat ze er soms wel een dagtaak aan lijken te hebben. Aan het einde van de dag zult u dus wel toe zijn aan een goede nachtrust, maar krijgt u die ook?

Misschien bent u een van de vele mensen met diabetes voor wie een goede nachtrust geen vanzelfsprekendheid is. Bij onderzoek bleek namelijk één op de twee de mensen met diabetes type 2 aan te geven slecht te slapen.1 In deze module gaan we bekijken hoe dat komt, en wat u eraan kunt doen als u ook tot de groep van slechte slapers behoort.

 Slaapt u als een os of doet u hazenslaapjes?

Iedereen slaapt weleens een nachtje minder goed, maar voor mensen die diabetes hebben, lijkt het wel of ze slaapproblemen op de koop toe krijgen.1,2

Hoge glucosewaarden:

Onderzoeken onder mensen met diabetes type 2 hebben aangetoond dat hoge HbA1c-waarden voor een slechte slaapkwaliteit zorgen.3 Een bijkomend probleem in deze context is dat uw lichaam als reactie op hyperglykemie glucose uit uw bloed zal willen verwijderen via uw nieren.4 Als dat gebeurt, zullen uw nieren ook meer water gaan uitscheiden,4 waardoor u 's nachts misschien geregeld moet plassen.

Lage glucosewaarden:

Ook het andere uiterste, een lage bloedglucosewaarde, kan uw slaap verstoren. Dan kunt u het namelijk koud of juist erg warm krijgen, met een klamme of zweterige huid. Ook kunt u door een lage bloedglucosewaarde gaan trillen, hoofdpijn krijgen en/of het gevoel krijgen dat uw hart op hol slaat.5 Deze waarschuwingssignalen bij hypoglykemie kunt u niet negeren,5 maar als u 's nachts geregeld in actie moet komen om uw glucosewaarde te meten en onder controle te krijgen, wordt het wel erg lastig om 's ochtends fris en fruitig uit bed te komen.

Écran de l'app Libre affichant un taux de glucose bas

Kernboodschap: Een goede bloedglucoseregulatie kan u helpen om de invloed van diabetes op uw slaapduur en slaapkwaliteit te beperken.

 

Hoe slaap uw glucosewaarden kan beïnvloeden

Er is een verband tussen onze slaap, onze stofwisseling (de snelheid waarmee ons lichaam voedingsstoffen omzet in energie) en de hormonen die onze eetlust reguleren.

We zullen eens bekijken hoe deze zaken met elkaar samenhangen.

Bij slaapgebrek gaat ons lichaam een zogenoemd ‘stresshormoon’ aanmaken,7dat insulineresistentie kan bevorderen8 en tot een enorme stijging van de bloedglucosewaarde kan leiden.9

Een ander type hormoon, ook wel het ‘verzadigingshormoon’ genoemd, vermindert onze eetlust.6 Als we niet genoeg slapen, maakt ons lichaam minder van dit hormoon aan.6

Als we te weinig slapen, heeft dat gevolgen voor onze eetlust. Dat komt onder meer doordat ons lichaam dan meer zogenoemde ‘hongerhormonen’ gaat aanmaken, waardoor we meer zin in eten krijgen.6  

Nu vraagt u zich waarschijnlijk af wat de gevolgen zijn van deze processen.

Simpel gezegd komt het erop neer dat u bij slaapgebrek waarschijnlijk extra veel trek in vette, suikerrijke snacks zult hebben, weinig energie zult hebben, en meer moeite zult hebben om uw bloedglucosewaarde op het gewenste niveau te houden. Komt dat u bekend voor...?

Kernboodschap: Gezien al het bewijs voor het verband tussen slaap en de glucosespiegel, zou slaap eigenlijk net zo'n belangrijk onderdeel van diabetesmanagement moeten zijn als voeding en lichaamsbeweging.

Veelvoorkomende slaapproblemen bij mensen met diabetes

We hebben inmiddels al gezien dat diabetes en slaapproblemen op verschillende manieren met elkaar samenhangen. Er zijn echter ook nog allerlei andere aandoeningen die onze slaap kunnen beïnvloeden. En laat dat nu net weer aandoeningen zijn die veel gezien worden bij – u raadt het al... – mensen met diabetes.

 

 

Obstructief slaapapneu (OSA)

een veelvoorkomende langdurige ademhalingsstoornis

 

Prevalentie en diagnostiek

Komt voor bij ongeveer 71% van de mensen met diabetes type 2.10

Stopt u tijdens het slapen soms kort met ademen, snurkt u en/of hebt u overdag last van vermoeidheid/prikkelbaarheid/hoofdpijn? Vraag dan uw arts of u een slaaponderzoek kunt ondergaan.11

 

Effect op diabetes

Verandert de glucosestofwisseling; bevordert insulineresistentie.10

 

Behandelopties

Bij een lichte vorm van OSA kan het volgende helpen:

  • probeer af te vallen als u overgewicht hebt;
  • slaap op uw zij;
  • rook niet;
  • drink niet te veel alcohol; 
  • gebruik geen slaappillen, tenzij op advies van uw arts11

 

Bij de behandeling van een ernstigere vorm van OSA kan gebruik worden gemaakt van speciale apparaten die de ademhaling ondersteunen, zoals een CPAP-apparaat.11

Andere, minder gangbare behandelopties zijn bijvoorbeeld een speciaal soort beugel die tijdens het slapen uw ademweg openhoudt, en een operatie om uw ademhaling te vergemakkelijken11.

Rustelozebenensyndroom (RLS, afgeleid van Restless Legs Syndrome)

een veelvoorkomende slaapstoornis waarbij tijdens rust een vervelend gevoel in de benen optreedt, zoals een branderig of kriebelend gevoel.12

 

Prevalentie en diagnostiek

RLS komt bij mensen met diabetes vier keer zo vaak voor als bij mensen zonder diabetes.12 Er is geen test waarmee snel is vast te stellen of u RLS hebt. Daarom zal de arts uw symptomen, uw medische voorgeschiedenis en uw familiegeschiedenis grondig moeten doornemen. Ook kan het nodig zijn om een lichamelijk onderzoek en andere onderzoeken te ondergaan.13

 

Effect op diabetes

Mogelijke gevolgen voor het diabetesmanagement en de algemene gezondheid.12

 

Behandelopties

Als er geen sprake is van een onderliggende aandoening, kunnen leefstijlveranderingen, zoals meer bewegen, een gunstig effect hebben.13

Als er wel een onderliggende aandoening wordt gevonden, zal die behandeld moeten worden. Zo kan bijvoorbeeld in geval van ijzergebreksanemie (bloedarmoede door een tekort aan ijzer) gebruik van ijzersupplementen nodig zijn.13

Slapeloosheid

chronisch problemen hebben met het in slaap vallen of doorslapen.14

 

Prevalentie en diagnostiek

Slapeloosheid en slapeloosheidsklachten komen veel voor onder mensen met diabetes type 2.14

U kunt slapeloosheid zelf vaststellen met goed aangeschreven testen die online te vinden zijn. Als uw slapeloosheid u ernstig belemmert in uw dagelijks leven en/of niet afneemt, kan het verstandig zijn om naar een arts te gaan.15

 

Effect op diabetes

Er bestaat een verband tussen slapeloosheid en een slechte glucoseregulatie.14

 

Behandelopties

Leefstijlveranderingen, zoals het volgen van een vaste slaaproutine en geregeld aan lichaamsbeweging doen.15

Diverse vormen van gesprekstherapie.15

Er zijn ook slaaphulpmiddelen verkrijgbaar, maar deze lossen het probleem niet op.15

Kernboodschap: De hier genoemde slaapstoornissen komen veel voor, maar zijn gelukkig wel te behandelen. Neem dus contact op met uw arts als u slaapklachten krijgt. Laat slaapproblemen niet tussen u en uw broodnodige nachtrust komen!

Uw slaaphygiëne verbeteren16

Slapen is iets dat we al van jongs af aan doen, dus eigenlijk zouden we er allemaal heel goed in moeten zijn, toch? Maar zoals we in deze module hebben gezien is het niet altijd zo simpel. En als u diabetes hebt, maakt dat alles nog ingewikkelder.

 

 

Daarom geven we u tien tips die u kunnen helpen om uw slaapduur en slaapkwaliteit te verbeteren. 

Misschien zijn ze niet alle tien even nuttig voor u, maar kijk gewoon welke tips u aanspreken en wat voor u werkt.

 

Kernboodschap: We horen ongeveer een derde van ons leven slapend door te brengen. Eigenlijk zouden we aan de kwaliteit van onze slaap dus net zoveel aandacht moeten besteden als aan onze kwaliteit van leven. We kunnen ze ook niet los zien van elkaar, want als we de kwaliteit van de ene verbeteren, is dat ook gunstig voor de kwaliteit van het andere.

 

Gefeliciteerd met het voltooien van de e-learning “Slaap en diabetes”.

Als u meer informatie wenst, ga dan naar onze pagina Informatie & Documenten: u vindt er andere instructievideo's, de gedetailleerde FreeStyle Libre-gids en veel ander ondersteunend materiaal.

 

Bedankt voor uw deelname en tot snel!

 

Referenties en disclaimers

Gegevens en afbeeldingen zijn enkel ter illustratie. Het betreft geen echte gegevens, patiënten of zorgverleners.

1. Luyster FS, Dunbar-Jacob J. Sleep quality and quality of life in adults with type diabetes. Diabetes Educ. 2011 May-Jun;37(3):347-55. doi: 10.1177/0145721711400663 (2011).

2.Farabi SS. Type 1 Diabetes and Sleep. Diabetes Spectrum. 2016 Feb; 29(1): 10-13. https://doi.org/10.2337/diaspect.29.1.10

3. Yoda K, Inaba M, et al. Association between Poor Glycemic Control, Impaired Sleep Quality, and Increased Arterial Thickening in Type 2 Diabetic Patients. PLoS One. 2015 Apr; 10(4): e0122521. doi: 10.1371/journal.pone.0122521

4. Diabetes.co.uk. Symptoms, Polyuria – Frequent Urination [online]. Januari 2019. Geraadpleegd in januari 2021, van https://www.diabetes.co.uk/symptoms/polyuria.html.

5. University Health News. Diabetes, Low Blood Sugar at Night:Nocturnal Hypoglycemia [online]. Juni 2020. Geraadpleegd in januari 2021, van https://universityhealthnews.com/daily/diabetes/do-you-bolt-awake-at-3-a-m-low-blood-sugar-symptoms-may-be-to-blame/

6. Taheri S, Lin L, Austin D, Young T, Mignot E. Short Sleep Duration Is Associated with Reduced Leptin, Elevated Ghrelin, and Increased Body Mass Index. PLoS Med 1(3): e62. (2004).

7. Spiegel, K., Leproult, R. et al. Leptin Levels Are Dependent on Sleep Duration: Relationships with Sympathovagal Balance, Carbohydrate Regulation, Cortisol, and Thyrotropin, The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, Volume 89, Issue 11 Pages 5762–5771 (2004).

8. Yan YX, Xiao HB, Wang SS, Zhao J, He Y, Wang W, et al. Investigation of the relationship between chronic stress and insulin resistance in a Chinese population. J Epidemiol 26:355–60 (2016).

9. Joseph JJ, et al. Diurnal salivary cortisol, glycemia and insulin resistance: The multi-ethnic study of atherosclerosis. Psychoneuroendocrinology 62:327–335 (2015).

10. Pamidi S, Tasali E. Obstructive sleep apnea and type 2 diabetes: is there a link? Front Neurol. 2012;3:126 (2012).

11. NHS, Conditions – Sleep Apnoea [online]. 2019. Geraadpleegd in januari 2021, van https://www.nhs.uk/conditions/sleep-apnoea/

12. Zobeiri M, Shokoohi A. Restless leg syndrome in diabetics compared with normal controls. Sleep Disord 2014:871751. doi:10.1155/2014/871751 (2014). 

13. NHS, Conditions – Restless legs syndrome [online]. 2018. Geraadpleegd in januari 2021, van https://www.nhs.uk/conditions/restless-legs-syndrome/diagnosis/

14. Koopman, Beulens, et al., Prevalence of Insomnia (Symptoms) in T2D and Association With Metabolic Parameters and Glycemic Control: Meta-Analysis., The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, Volume 105, Issue 3, Pages 614–643 (2020).

15. NHS, Conditions – Insomnia [online]. 2018. Geraadpleegd in januari 2021, van https://www.nhs.uk/conditions/insomnia/

16. Sleep Foundation. Sleep Hygiene [online]. Augustus 2020. Geraadpleegd in juni 2021, van https://www.sleepfoundation.org/sleep-hygiene.

17. Diabetes.co.uk. Alcohol and Hypoglycemia [online]. Januari 2019. Geraadpleegd in juni 2021, van https://www.diabetes.co.uk/alcohol-and-hypoglycemia.html.

18. Cederbaum AI. Alcohol metabolism. Clin Liver Dis. 2012;16(4):667-685. doi:10.1016/j.cld.2012.08.002 (2012).

19. Oh, J., Yoo, H., Park, H. et al. Analysis of circadian properties and healthy levels of blue light from smartphones at night. Sci Rep 5, 11325 (2015).

 

Deze site wordt beschermd door reCAPTCHA en het privacybeleid en de servicevoorwaarden van Google zijn van toepassing.

Butterfly-loader-image