De kracht van positiviteit

Mensen met diabetes lopen meer kans een depressie te krijgen. Misschien hebt u geen ‘echte’ depressie, maar wel negatieve gedachten. Ook zulke gedachten kunnen het moeilijker maken om goed voor uzelf te zorgen.

In deze module leert u hoe u de symptomen van een depressie kunt herkennen, zodat u weet wanneer u een arts om hulp moet vragen. Ook leert u waarom een positieve instelling zo belangrijk is, en wanneer en hoe u daaraan kunt werken. Deze kennis is nuttig voor iedereen die diabetes heeft, of u de aandoening nu al jaren hebt of pas net de diagnose hebt gekregen.

Schatting van de benodigde tijd: 20 minuten

 

 

Oudere man met sensor op zijn arm houdt een bord salade vast tijdens een bijeenkomst buiten. Oudere man met sensor op zijn arm houdt een bord salade vast tijdens een bijeenkomst buiten. Oudere man met sensor op zijn arm houdt een bord salade vast tijdens een bijeenkomst buiten.
Oudere man met sensor op zijn arm houdt een bord salade vast tijdens een bijeenkomst buiten.

Depressie

Iedereen kan wel eens somber zijn. Maar je neerslachtig voelen is iets heel anders dan een ‘echte’ depressie (een klinische depressie) hebben. 

Uit onderzoek blijkt dat mensen met diabetes meer kans hebben op een depressie.1 Maar dit betekent niet dat het zeker is dat u een depressie zult krijgen.

Deze module gaat vooral over de voordelen van een positieve instelling, maar het is ook belangrijk om goed te begrijpen dat er een verschil bestaat tussen negatieve gedachten en een klinische depressie. Daarom gaan we in deze module eerst eens bekijken wat de symptomen van een depressie zijn, en wat voor hulp er beschikbaar is voor mensen met een depressie.

Weet u zeker dat u geen depressie hebt? Dan kunt u ervoor kiezen om meteen door te gaan naar paragraaf 3 van deze module « Wat te doen bij negatieve gedachten », die gaat over het herkennen en aanpakken van negatieve denkpatronen.

Tekenen en symptomen

Een klinische depressie hebben is niet hetzelfde als u ongelukkig voelen. Maar als u zich al weken- of maandenlang somber voelt en/of een of meer van de onderstaande symptomen hebt,2 is het verstandig om eens langs te gaan bij uw arts:

  • u terugtrekken van de mensen om u heen;
  • geen interesse meer hebben in dingen waar u eerder plezier aan beleefde;
  • veel bezig zijn met de dood;
  • moeite met slapen en/of vermoeidheid;
  • gevoelens van uitzichtloosheid/machteloosheid;
  • te veel of te weinig eten;
  • rusteloosheid of zenuwachtigheid;
  • angstigheid.

Depressief zijn is niet iets om u voor te schamen. Wel is het iets dat medische zorg vereist. Blijf er vooral niet alleen mee rondlopen. Er is namelijk veel hulp en ondersteuning beschikbaar waar u erg veel aan kunt hebben.

Kernboodschap: Hebt u diabetes en bent u al langere tijd somber en daardoor minder goed in staat om vol en actief in het leven te staan? Ga dan langs bij uw arts zodat u de hulp kunt krijgen die u nodig hebt.

Diabetes en depressie

Het is niet precies bekend waarom diabetes de kans op een depressie vergroot. Mogelijk heeft het te maken met het effect van diabetes op de hersenfunctie, of met de dagelijkse belasting die een chronische aandoening met zich meebrengt. Wat de reden ook mag zijn, tot wel 40% van de mensen met diabetes blijkt psychische klachten te hebben.3 Als bij u een depressie is vastgesteld, bent u dus zeker niet de enige.

Bent u neerslachtig?

Sommige klachten kunnen zowel een symptoom van diabetes als een symptoom van een depressie zijn. Hierdoor is soms lastig te achterhalen of iets het gevolg is van uw diabetes of van een depressie. Wel staat vast dat de ene aandoening de andere kan verergeren. Piekeren over uw diabetes kan u bijvoorbeeld neerslachtig maken, en door die neerslachtigheid wordt het voor u misschien moeilijker om goed voor uzelf te blijven zorgen. Als gevolg daarvan kunt u uzelf verwijten gaan maken en een schuldgevoel krijgen, wat goed zelfmanagement nóg lastiger maakt. Deze vicieuze cirkel kunt u doorbreken door zowel diabetes als depressie op de juiste manier aan te pakken. Daarvoor hebt u hulp en ondersteuning nodig, niet alleen van zorgprofessionals, maar ook van uw naasten.4

Vermoedt u dat u depressief bent? Dan is laten vaststellen of u inderdaad een depressie hebt de eerste stap op weg naar herstel. Als u de diagnose krijgt, kunt u daarna gaan kijken naar behandelopties, zoals verschillende vormen van therapie en/of verschillende soorten medicatie.

Ook hebben veel mensen baat bij leefstijlveranderingen. Daarbij kunt u bijvoorbeeld denken aan meer bewegen en gezond eten, maar ook aan het minderen van uw alcoholinname en maatregelen om stress te beperken.5 Het komt goed uit dat precies dezelfde leefstijlveranderingen ook geadviseerd worden voor mensen met diabetes.6 Met deze aanpassingen bevordert u dus zowel uw lichamelijke als uw geestelijke gezondheid.

Leefstijlveranderingen die zowel bij depressie als bij diabetesbeheer helpen

Kernboodschap: Noch een depressie noch diabetes moet worden gezien als iets waar mensen hun leven lang toe veroordeeld zijn. Zijn beide aandoeningen bij u vastgesteld en vindt u het lastig om daarmee om te gaan? Vraag dan uw arts om extra ondersteuning.

 

Wat te doen bij negatieve gedachten

Diabetes hebben kan erg vervelend zijn.

U zult goede én slechte dagen hebben. Op sommige momenten zult u het gevoel hebben dat u alles helemaal onder controle hebt, maar er zullen ook momenten zijn waarop het u allemaal even te veel wordt. Dat is volstrekt logisch, en iets waar vrijwel iedereen met diabetes mee te kampen heeft. Gelukkig zijn er enkele simpele strategieën waarmee u uzelf beter tegen mogelijk schadelijke denkpatronen kunt beschermen. 

Maar laten we eerst eens bekijken wat er eigenlijk zo schadelijk is aan negatieve gedachten.

 

Vast in een negatieve spiraal

Als u meerdere slechte dagen met negatieve gedachten over uzelf achter de rug hebt, is de kans groot dat dit stress zal veroorzaken. Bij stress komen er in uw lichaam hormonen vrij die de hoeveelheid glucose in uw bloed doen stijgen.7 Ook kan stress ervoor zorgen dat u minder goed voor uzelf gaat zorgen, bijvoorbeeld doordat u de verkeerde dingen of te veel of te weinig eet, niet meer aan lichaamsbeweging doet, of uw behandelplan verwaarloost.8 Deze dingen kunnen uw negatieve gedachten over uzelf versterken en nog meer stress veroorzaken, waardoor u vast komt te zitten in een neerwaartse emotionele spiraal.9

Loskomen uit de negatieve spiraal

De methode om zo'n negatieve spiraal aan te pakken is gebaseerd op cognitieve gedragstherapie (CBT, afgeleid van Cognitive Behavioural Therapy), een therapievorm die u kan leren uw denk- en gedragspatronen te veranderen.10 In de volgende paragraaf gaan we uitgebreider in op de toepassing ervan, maar het onderliggende idee is dat uw gedachten, gevoelens en gedrag allemaal met elkaar samenhangen. Negatieve gedachten kunnen dus leiden tot nadelig gedrag, en omgekeerd kunnen positieve gedachten een positiever gevoel en daardoor een positieve verandering in uw gedrag teweegbrengen.

Kernboodschap: Door met enkele doelgerichte stappen uw denkpatronen bij te sturen, kunt u uw gevoel van eigenwaarde verbeteren, waardoor u beter in staat zult zijn uw diabetes onder controle te houden.

 

Hoe u het kritische stemmetje in uw hoofd de mond kunt snoeren – het stappenplan van CBT11

Bij CBT doorloopt u onder begeleiding van een therapeut verschillende stappen, verspreid over meerdere therapiesessies.

 

 

Voordat u uw negatieve gedachten kunt gaan aanpakken, moet u ze natuurlijk wel eerst herkennen. U moet dus inzicht krijgen in de dialoog die zich in uw hoofd afspeelt, en op zoek gaan naar negatieve denkpatronen. Deze zijn vaak te herkennen aan woorden als ‘kan niet’, ‘heb niet’, ‘doe niet’, ‘zou niet’ en ‘nooit’.

Daarna gaat u deze kritische gedachten onderzoeken, zodat u zich bewuster wordt van uw gedachten, emoties en overtuigingen. Is het wel eerlijk wat u allemaal van uzelf verlangt? Zijn er gerichte stappen die u kunt nemen voor een beter resultaat?

Daarna gaat u uw negatieve gedachten op een positievere manier verwoorden. Accepteer dat het niet meteen perfect zal gaan. Hoe vaker u het doet, hoe gemakkelijker het wordt om uw gedragspatronen om te buigen.

Laten we de drie stappen van het CBT-proces eens bekijken aan de hand van enkele voorbeeldgedachten:

Voorbeeld 1

De negatieve gedachte vaststellen

Wat ben ik een loser, ik ben al drie dagen niet gaan joggen.

 

De gedachte onderzoeken

Waarom bent u niet gaan joggen, waren er verzachtende omstandigheden?

Hebt u deze week op andere dagen wel gejogd?

Hebt u andere lichamelijke inspanning verricht?

 

De gedachte anders verwoorden

Het was erg druk op mijn werk, maar toch ben ik deze week nog vier keer gaan joggen. En na het winkelen heb ik niet de bus gepakt, maar ben ik naar huis gewandeld.

Voorbeeld 2

De negatieve gedachte vaststellen

Ik zou niet zoveel junkfood moeten eten; het is mijn eigen schuld dat ik me nu zo voel.

 

De gedachte onderzoeken

Iedereen eet weleens iets ongezonds, niet alleen u en niet alleen mensen met diabetes. Uw schuldgevoel is dus nergens voor nodig.

Weet u welke voedingsmiddelen een gezondere keuze voor u zijn?

Is het een optie om die producten in huis te halen, zodat u ze in de buurt hebt wanneer u honger krijgt?

 

De gedachte anders verwoorden

Ik eet al een stuk gezonder dan vroeger, en ik weet dat zo'n incidentele ‘terugval’ niet meteen het einde van de wereld is. Morgen is er weer een dag en vanaf nu ga ik mijn maaltijden plannen, zodat ik zeker weet dat ik op de juiste momenten de juiste voedingsstoffen binnenkrijg.

Voorbeeld 3

De negatieve gedachte vaststellen

Het lukt me niet om vaak genoeg mijn bloedglucosewaarde te meten. Ik moet al aan zoveel dingen denken en al die vingerprikken voelen echt als een verplichting.

 

De gedachte onderzoeken

Diabetesmanagement kan zwaar zijn, vooral als u het gevoel hebt dat diabetes uw leven beheerst. U doet uw metingen zo vaak als volgens u haalbaar is. 

Wat vindt u precies zo belastend aan deze metingen?

Zijn er misschien snellere/simpelere/minder belastende manieren om uw glucosewaarde in de gaten te houden? 

Wat vinden zij moeilijk aan hun huidige manier van werken? Zijn er bijvoorbeeld snellere, eenvoudigere of minder belastende manieren om hun glucosewaarden op te volgen?

 

De gedachte anders verwoorden

Het is fijn dat mijn dagen zo druk en gevuld zijn, maar ik zal eens met mijn arts of met andere mensen met diabetes bespreken of er meetmethoden zijn die beter bij mijn manier van leven passen.

Kernboodschap: De basisprincipes van CBT kunnen u helpen om beter om te gaan met de tegenslagen in het dagelijks leven. Ook kan het stappenplan u op weg helpen om praktische oplossingen te vinden voor specifieke problemen.

Wees lief voor uzelf

Een positievere instelling krijgen is een proces, en kan dus wat tijd in beslag nemen. Probeer niet gefrustreerd of ontmoedigd te raken als u toch weer negatievere denkpatronen bij uzelf opmerkt. Net als het aanleren van andere vaardigheden is het aanleren van positieve denkpatronen nu eenmaal een kwestie van oefenen. 

Zodra u dit een beetje onder de knie hebt, hebt u misschien ook interesse in andere technieken waarmee u uw mentale veerkracht kunt verbeteren en misschien zelfs een andere kijk op het leven kunt krijgen. Hieronder vindt u enkele opties die interessant kunnen zijn.

 

Mindfulness¹²

Een techniek die ons leert om onze aandacht op het hier en nu te vestigen en ons niet te laten meeslepen door alles wat er om ons heen gebeurt. Mindfulness kan helpen tegen schuld- en angstgevoelens en stress, en kan daarnaast bij mensen met diabetes een gunstig effect hebben op de bloedglucoseregulatie, bloeddruk en kwaliteit van leven.

 

Probeer het zelf maar eens: de bodyscan

  1. Ga liggen in een comfortabele houding en sluit uw ogen
  2. Adem in en uit en vestig uw aandacht op de plaatsen waar uw lichaam contact maakt met de ondergrond
  3. Vestig uw aandacht nu op uw voeten en neem waar hoe uw voeten voelen
  4. Verplaats uw aandacht langzaam omhoog langs de rest van uw lichaam en neem gewaarwordingen waar, zoals spanning of pijn.
  5. Als uw aandacht afdwaalt, merk dat dan simpelweg op en breng daarna uw aandacht weer terug naar uw lichaam
  6. Ga door totdat u bij de bovenkant van uw hoofd bent aanbeland. Vestig uw aandacht dan eventjes op het ritme van uw ademhaling. Open uw ogen en hervat uw activiteiten terwijl u uw bewust blijft van het huidige moment

Aandachtgerichte cognitieve therapie (MBCT, afgeleid van Mindfulness-based Cognitive Therapy):¹³

Een speciale vorm van cognitieve therapie waarbij aspecten van CBT gecombineerd worden met enkele basisprincipes van meditatie. Deze therapievorm is erop gericht negatieve denkpatronen te ontleden en depressieve stemmingen te voorkomen

 

Probeer het zelf maar eens: drie minuten ademruimte

Minuut 1: vraag uzelf hoe u zich op dit exacte moment voelt. Concentreer u op wat u denkt en op wat uw zintuigen waarnemen. Merk deze gedachten en waarnemingen op, maar probeer niet om ze te veranderen

Minuut 2: concentreer u nu alleen nog maar op uw ademhaling in een specifiek deel van uw lichaam, bijvoorbeeld uw borstkas

Minuut 3: verschuif nu uw aandacht weer naar het geïntegreerde geheel van uw gehele lichaam en zintuiglijke waarnemingen samen

Acceptance & Commitment-therapie (ACT):¹⁴

Bij deze therapievorm worden mindfulnesstechnieken en gedragsveranderingsstrategieën gecombineerd. Het doel van ACT is ons ertoe aan te zetten niet-helpende gedachten te accepteren en ons van zulke gedachten te distantiëren, zodat we meer de regie over ons leven kunnen nemen. Het is aangetoond dat deze therapievorm effectief is bij mensen met diabetes

 

Probeer het zelf maar eens: de defusieoefening

  1. Denk aan een gebeurtenis uit uw verleden waarvan uw spijt hebt of waaraan u niet graag terugdenkt (kies iets dat relatief onschuldig is, dus geen traumatische ervaring)
  2. Neem waar welk gevoel over uzelf deze herinnering opwekt, en stel vast welke kritische opmerkingen of oordelen er in uw hoofd opkomen  
  3. Spreek de opmerkingen of oordelen hardop uit, op een overdreven eentonige manier of met een gek stemmetje. Het is de bedoeling dat u ze zo belachelijk laat klinken dat ze hun kracht verliezen
  4. De volgende keer dat deze gedachten in een andere context bij u opkomen, kunt u dat eentonige of gekke stemmetje erbij bedenken om u eraan te herinneren dat het geen feiten zijn maar slechts gedachten. U kunt dus gewoon besluiten er niet in mee te gaan

Vooruit blijven kijken

Mensen met een chronische aandoening kunnen het gevoel hebben dat de aandoening hun hele leven beheerst. Het is belangrijk dat u zichzelf eraan herinnert dat u degene bent die de touwtjes in handen heeft, niet uw diabetes. Concentreer u op de aspecten van uw gezondheid waar u wel controle over hebt, zoals uw eetpatroon en hoeveel u beweegt. Houd in gedachten dat het niet nodig is om te streven naar perfectie. Elke stap in de goede richting, hoe klein ook, zal namelijk een positieve invloed hebben op hoe u zich voelt op dit moment en op uw risico op complicaties in de toekomst.15

Kernboodschap: Goed diabetesmanagement vereist een niet-aflatende inzet van uw kant. Om te voorkomen dat uw gedachten met u op de loop gaan, kunt u verschillende technieken toepassen. Deze kunnen u helpen om ondanks uw diabetes optimaal van uw leven te genieten en ook beter om te gaan met andere tegenslagen als die zich voordoen.

 

Gefeliciteerd met het voltooien van de e-learning “De kracht van positiviteit”.

Als u meer informatie wenst, ga dan naar onze pagina Informatie & Documenten: u vindt er andere tutorials video's, de gedetailleerde FreeStyle Libre-gids en vele andere ondersteuningen.

 

Bedankt voor uw deelname en tot snel!

 

Bronnen

 

1 Bădescu SV, Tătaru C, Kobylinska L, et al. The association between Diabetes mellitus and Depression. J Med Life. 2016;9(2):120-125.

2 NHS, Symptoms – Clinical Depression [online]. 2019. Geraadpleegd in december 2023, van https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/clinical-depression/symptoms/

3 Beba H, Jukes D. Diabetes: Mental Health Considerations in Adults. The Pharmaceutical Journal. 2020;305(7940).

4 Diabetes UK, Depression and Diabetes [online]. 2021. Geraadpleegd in december 2023, van https://www.diabetes.org.uk/guide-to-diabetes/emotions/depression.

5 Healthline. Lifestyle Changes for Depression [online]. 2016. Geraadpleegd in december 2023, van https://www.healthline.com/health/depression/lifestyle-changes-overview.

6 American Diabetes Association. Lifestyle Management. Diabetes Care Diabetes Care 2017 Jan; 40(Supplement 1): S33-S43. https://doi.org/10.2337/dc17-S007

7 Diabetes.co.uk. Stress and Blood Glucose Levels [online]. Januari 2019. Geraadpleegd in december 2023, van https://www.diabetes.co.uk/stress-and-blood-glucose-levels.html

8 Diabetes UK, Depression and Diabetes [online]. 2021. Geraadpleegd in december 2023, van https://www.diabetes.org.uk/guide-to-diabetes/emotions/depression.

9 Garland EL, et al., Upward spirals of positive emotions counter downward spirals of negativity: insights from the broaden-and-build theory and affective neuroscience on the treatment of emotion dysfunctions and deficits in psychopathology. Clin Psychol Rev. 2010;30(7):849-864. doi:10.1016/j.cpr.2010.03.002

10 Fenn, K. Byrne, M., The key principles of cognitive behavioural therapy. InnovAIT, Sep 2013; 6(9) 579-585. https://doi.org/10.1177/1755738012471029

11 CGT: Cognitieve GedrachsTherapie. The Mayo Clinic. Cognitive behavioral therapy [online]. Maart 2019. Geraadpleegd in december 2023, van https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/cognitive-behavioral-therapy/about/pac-20384610.

12 Mayo Clinic. Mindfulness exercises [online]. Sept 2020. Geraadpleegd in december 2023, van https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/consumer-health/in-depth/mindfulness-exercises/art-20046356

13 Diabetes.co.uk. Psychological Support and Counselling for Diabetes [online]. Geraadpleegd in december 2023, van https://www.diabetes.co.uk/psychological-support-and-counselling-for-diabetes.html

14 Melton, L., 2016. Development of an Acceptance and Commitment Therapy Workshop for Diabetes. Clin Diabetes, 2016; 34(4): 211-213. https://doi.org/10.2337/cd15-0040

15 Diabetes UK, Looking After your Diabetes [online]. 2021. Geraadpleegd in december 2023, van https://www.diabetes.org.uk/guide-to-diabetes/managing-your-diabetes.

 

In deze e-learning, zijn gegevens en afbeeldingen enkel ter illustratie. Geen echte gegevens, patiënt of professionele zorgverlener. 

 

Deze site wordt beschermd door reCAPTCHA en het privacybeleid en de servicevoorwaarden van Google zijn van toepassing.

Butterfly-loader-image