Şeker yükselmesi olarak bilinen hiperglisemi, özellikle diyabetli bireylerde sıkça görülen bir sağlık sorunudur. Peki şeker neden yükselir? Şeker, genellikle karbonhidratlı yiyeceklerin vücutta parçalanıp glukoza dönüşmesi sonucu yükselir. Kandaki glukoz oranı artışının etkisiyle meydana gelen bu durum, aynı zamanda ‘hiperglisemi nedir?’ sorusunun da cevabını verir. Hiperglisemi en az 8 saatlik açlık sonrası yapılan ölçümde, açlık kan şekerinin 100 mg/dL, yemek yedikten iki saat sonra yapılan ölçümde de tokluk kan şekerinin 140 mg/dL’nin üzerinde olması durumu hiperglisemiyi işaret eder. Şeker yükselmesi ya da yüksek şeker olarak bilinen hiperglisemi belirtileri arasında; yoğun açlık hissetme, artan susuzluk, sık sık idrara çıkma, bulanık görme, yaraların geç iyileşmesi ve kilo kaybı gibi durumlar yer alır3. Şeker yükselmesi ya da hiperglisemi, tedavi edilmediği takdirde vücutta pek çok doku ve organa zarar verebilir. Peki, hiperglisemi belirtileri nelerdir ve nasıl tedavi edilir? Gelin, hiperglisemi hakkında bilinmesi gerekenlere birlikte bakalım1. 

Hiperglisemi (Şeker Yükselmesi) Belirtileri Nelerdir?

Hiperglisemi belirtileri, kişiden kişiye değişiklik gösterse bile genellikle benzer semptomlarla ortaya çıkar. Ani şeker yükselmesi belirtileri arasında şunlar yer alır:

• Sık idrara çıkma

• Aşırı susuzluk hissi

• Yorgunluk ve halsizlik

• Bulanık görme

• Baş ağrısı

• Konsantrasyon güçlüğü

• Ağız kuruluğu

Bu belirtiler, ‘şeker neden yükselir?’ sorusunun da ipuçlarını verir. Özellikle diyabetli bireyler bu semptomları dikkate almalı ve zamanında müdahale etmelidir2. 

Hiperglisemi (Şeker Yükselmesi) Neden Olur?

Diyabetli bireyleri ciddi sorunlarla karşı karşıya bırakan ani şeker yükselmesinin birçok sebebi vardır. ‘Şeker neden yükselir?’ sorusu pek çok kişinin merak ettiği bir sorudur. Ancak yüksek şeker yani hiperglisemi, genellikle aşağıdaki nedenlerle ortaya çıkar:

• İnsülin dozunun yetersiz olması veya unutulması

• Yanlış beslenme alışkanlıkları (özellikle rafine karbonhidrat ağırlıklı beslenme)

• Hareketsiz yaşam tarzı

• Enfeksiyon veya hastalıklar

• Stres ve hormonal değişiklikler

• Bazı ilaçların yan etkileri

• Gebelik döneminde hormonların etkisi ile gelişen gebelik diyabeti (Gestasyonel Diyabet)

• Uzun süre veya yüksek dozda kortizon kullanımı

• Östrojen kullanımı

Şeker yüksekliği (Hiperglisemi), bu faktörlerin bir veya birkaçının bir araya gelmesiyle tetiklenebilir3,4. 

Hiperglisemi (Şeker Yükselmesi) Tanısı Nasıl Konur?

Hiperglisemi tanısı, şeker ölçümü ile kolayca konulabilir. Açlık kan şekeri ve tokluk kan şekeri testleri, bu tanının konulması için kullanılan en yaygın yöntemlerdir. Bu kapsamda bir kişinin şekerinin yükselip, yükselmediğini anlamak için öncelikle 8 saat aç kaldıktan sonra kandaki glukoz seviyesine bakılır ve 100 mg/dL’nin üstünde çıkan değer açlık kan şekerinin yüksek olduğunu gösterir. Diğer yandan yemek yenildikten veya şekerli bir içecek tüketildikten 2 saat sonra ölçülen kandaki glukoz oranı 140 mg/dL’nin üstünde çıkarsa kişiye yine hiperglisemi (yüksek şeker) teşhisi konulur. Bunlarla birlikte hiperglisemi (yüksek şeker) teşhisinde faydalanılan testler şu şekildedir:

• Açlık glukoz testi

• Glukoz tolerans testi

• HA1c testi

Sağlık uzmanları, yukarıda belirtilen testleri değerlendirerek hiperglisemi ile ilgili kesin teşhisi koyabilir5. 

Hiperglisemi (Şeker Yükselmesi) Tedavi Yöntemleri Neler? 

Hiperglisemi tedavisi öncelikli olarak neden şekerin yükseldiğini anlamayı amaçlar. Şekerin normal aralıkta kalması için birçok farklı tedavi yöntemi uygulanabilir. Hiperglisemi tedavisi, genellikle aşağıdaki şekillerde uygulanır: 

• Düzenli Egzersiz: Düzenli egzersiz, vücudun insülini daha etkili kullanılmasına yardımcı olabilir. Haftada en az 150 dakika orta sıklıkta egzersiz yapmak, şeker seviyesinin düzenlenmesine katkı sağlar.

• Düzenli Beslenme: Diyabetli bireylerin özellikle dikkat etmeleri gereken bir diğer nokta beslenme planlarına sadık kalmalarıdır. Küçük porsiyonlar ile sık sık yemek yemek, kişileri şekerli besinlerden ve atıştırmalıklardan uzak tutacaktır.

• Stres Yönetimi: Ani şeker yükselmesine neden olabilen stresi yönetmek için rahatlama teknikleri, meditasyon veya nefes egzersizleri gibi yöntemler kullanılabilir. 

• Düzenli Şeker Takibi: Şeker ölçümlerinin doktorun belirttiği şekilde düzenli ve sürekli olarak yapılması gerekir. Hipergliseminin görüldüğü kişilerde kontrollerin daha sık yapılması büyük önem taşır. 

Diğer yandan, hiperglisemi tedavisinde yaşam tarzı değişikliğinin yeterli olmadığı durumlarda ilaç tedavisine veya insülin uygulamasına geçilir. Hiperglisemi durumunda ilaç tedavisinde oral antidiyabetikler ve oral antihiperglisemikler kullanılır. İlaç tedavisi Tip 1 diyabetli bireylerde genellikle yeterli olmaz. Tip 1 diyabetli bireyler için düzenli ve sürekli glukoz takibi yapılarak uygun dozda insülin uygulanması gerekir5,6. Aynı şekilde Tip 2 diyabetli bireylerde de Tip 1 diyabetli bireylerde olduğu gibi düzenli ve sürekli glukoz takibi yapılarak hiperglisemiden ve onun sebep olacağı olumsuz olaylardan korunmak mümkün olabilir.

Hiperglisemi Komplikasyonları Nelerdir?

Hiperglisemi, uzun süre tedavi edilmezse ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Bunlar arasında;

• Kalp ve damar hastalıkları

• Böbrek yetmezliği

• Sinir hasarı (nöropati)

• Görme kaybı

• Cilt enfeksiyonları

• Kemik ve eklem problemleri yer alıyor. 

Özetle, yüksek kan şekeri olarak bilinen hiperglisemi kontrol altına alındığında tehlike unsuru oluşturmaz, ancak tedavi edilmediği takdirde diğer organlarda hasara yol açabilir7. 

Her dakika yenilenen otomatik ölçümlerle vücuttaki glukoz seviyelerinin anlık olarak görüntülenmesine sağlayan ve sürekli glukoz takibi yapan FreeStyle Libre 2 Plus sensör sistemi, opsiyonel alarm özelliği sayesinde şeker hastalarının hiperglisemi riskini kontrol altında tutmalarına büyük katkı sağlıyor. Üst kolun arka kısmına uygulanan ve takıldığı ilk andan itibaren 15 gün boyunca glukoz değerlerini her dakika yenilenen ölçümlerle takip eden FreeStyle Libre 2 Plus sensörü, 2 yaş ve üzeri tüm diyabetli bireyler tarafından rahatlıkla kullanılabilir.